07.10.2004 Radikal

1- Giriş
AB-Türkiye ilişkilerinin tarihi uzun. 1963'te Türkiye ve AET arasında, üyelik perspektifi de içeren bir Ortaklık Anlaşması yapıldı. 1995'te Gümrük Birliği oluşturuldu. Aralık 1999'da Helsinki'de AB Konseyi Türkiye'nin üye adayı olmasına karar verdi. Aralık 2002'de de Kopenhag'da AB Konseyi, "Eğer AB Konseyi Aralık 2004'te, Komisyon'un verdiği rapor ve tavsiye temelinde, Türkiye'nin Kopenhag Siyasi Kriterleri'ni yerine getirdiğine karar verirse, üyelik müzakerelerine gecikmeksizin başlayacaktır" sonucuna vardı.
Varılan bu sonuç, Haziran 2004'te Brüksel'deki AB Konseyi tarafından da tekrar teyit edildi. Tarih boyunca Türkiye Avrupa siyasetinde önemli bir faktör olagelmiştir. Türkiye bütün diğer önemli Avrupa örgütlerinin üyesidir ve İkinci Dünya Savaşı'ndan bu yana Avrupa politikasının şekillenmesine katkı konusunda önemli bir rol oynamıştır.

Bu belge, 2002'de Kopenhag'da alınan karar doğrultusunda Komisyon'un tavsiyesini ve ek bölümünde, Türkiye hakkındaki İlerleme Raporu'nun Sonuç Kısmı'nı içeriyor. İlerleme Raporu, Türkiye'nin son 12 ayda katılım yönünde kaydettiği ilerlemeleri not ediyor; ayrıca Türkiye'nin, Helsinki'deki AB Konseyi'nin 1999'daki kararından bu yana üyelik yönündeki siyasi ve ekonomik kriterlerle ilgili attığı adımları ele alıyor. Tavsiye kararı ve karara eşlik eden belgeler, AB Konseyi'nin alacağı ve AB'nin geleceği açısından büyük siyasi öneme sahip karara temel oluşturacak.

Yanı sıra Komisyon, Türkiye'nin üyelik perspektifinden kaynaklı konulara dair bir değerlendirme de hazırladı. Bu anlamda varılan sonuçlara da bu belgede yer veriliyor.

Bu temelde üç unsurdan oluşan bir strateji sunuluyor. Birinci unsur, Türkiye'deki reform sürecinin, özellikle Kopenhag Siyasi Kriterleri'nin karşılanması bakımından ilerletilmesi ve desteklenmesi yönünde yapılan işbirliğiyle ilgili. Bu işbirliği, reform sürecine dair öncelikleri ve güncelleştirilmiş bir katılım öncesi stratejiyi belirleyen, gözden geçirilmiş bir Katılım Ortaklığı temeline dayanacak. İkinci unsur, Türkiye'yle katılım müzakerelerinin yürütülmesi için belli koşullar içeriyor; aralıkta AB Konseyi tarafından bu yönde bir karar alınması halinde, katılım müzakerelerine hazırlık için bir dizi ön gösterge sunuyor. Üçüncü unsur, AB'ye üye ülkelerden ve Türkiye'den insanları bir araya getiren güçlendirilmiş bir siyasi ve kültürel diyalog öngörüyor. Türkiye'nin katılımı, Avrupa entegrasyonunun 50 yıllık başarılarını taçlandıracak yumuşak bir entegrasyona imkân vermek bakımından tam anlamıyla hazırlıklı olmayı gerektirecek. Bu, sonucu önceden garanti edilemeyecek, uçu açık bir süreç. Müzakerelerin veya müteakip onay sürecinin sonucu bir yana, AB ile Türkiye arasındaki ilişkiler, Türkiye'nin tümüyle AB kurumlarına bağlı kalmasını sağlamalı.

2- Siyasi kriter değerlendirmesi
Kesintili ilerlemelerle geçen onyılların ardından, özellikle de 2002 seçimleri sonrasında, Türkiye'de Avrupa standartlarına yaklaşmak açısından önemli yasal ve kurumsal değişimler yaşandı. Siyasi reformlar esasen, 2001 ve 2004'teki iki büyük anayasal reformu ve meclis tarafından Şubat 2002 ve Temmuz 2004'te kabul edilen sekiz yasa paketini içeriyor. Sivil-asker ilişkileri, Avrupa standartları doğrultusunda değişiyor. Hukuk sisteminde, DGM'lerin kaldırılması da dahil, önemli değişikler yapıldı. İnsan hakları konusunda Türkiye uluslararası hukuk ve Avrupa hukukunun üstünlüğünü tanıyor; kendisini uluslararası anlaşmalar ve kararlarla büyük oranda bağlı sayıyor. İdam cezasının tamamen kaldırılması ve şiddet içermeyen düşüncelerini ifade ettikleri için cezalandırılan insanların serbest bırakılması bunlara örnek. Bazı pratik sınırlamalar hala mevcutsa da Türk vatandaşlarının yararlandığı temel özgürlüklerin (sözgelimi ifade ve toplanma özgürlüğü) çerçevesi hatırı sayılır ölçüde genişletildi. Sivil toplum güçlendi. Kürt azınlığın ve diğer azınlıkların kültürel hakları tanınmaya başlandı.

Olağanüstü hal tamamen kaldırıldı; durum hâlâ zor olsa da, Güneydoğu'da normalleşme süreci başladı. Son olarak, güçlendirilen siyasi diyalog vasıtasıyla Türkiye'nin dış politikası bölgesel istikrara olumlu yönde katkı yapıyor.

Türkiye, siyasi reform süreci dahilinde, bilhassa Katılım Ortaklığı'nda belirlenmiş önceliklerle uyum bakımından ileri boyutta anayasal ve yasal değişiklikler gerçekleştirdi ve önemli ilerleme kaydetti. Ancak Dernekler Kanunu, yeni Ceza Kanunu ve İstinaf Mahkemeleri henüz hayata geçirilemedi. Dahası, adli kolluk kuvveti kurulması ve cezaların infazı ve düzenlenmesiyle ilgili yasaları içeren Ceza Muhakemeleri Kanunu'na dair karar hala kabul edilmeyi bekliyor.

Türkiye bu reformların düzgün biçimde uygulanmasını sağlamak yönünde güçlü çabalar göstermekte. Buna karşın uygulamanın daha tutarlı ve yaygın hale getirilmesi gerekiyor. Bu gereklilik özellikle işkence ve kötü muameleyle mücadelede sıfır tolerans siyaseti, ifade özgürlüğü, inanç özgürlüğü, kadın hakları, sendikal haklar ve azınlık haklarıyla ilgili düzenlemelerin güçlendirilmesi ve uygulanması açısından kendisini göstermekte.

Bütün bir reform sürecini ve Türkiye'nin yukarıda bahsedilen önemli yasal değişiklikleri gerçekleştirmesini göz önüne alan Komisyon, Türkiye'nin siyasi kriterleri yeterince karşıladığını düşünüyor ve katılım müzakerelerinin başlatılmasını tavsiye ediyor.
Reform sürecinin geri döndürülemezliğinin, reformların özellikle temel özgürlüklerle ilgili olarak hayata geçirildiğinin teyidi, uzun bir süreyi gerektirecek. Dahası, siyasi kriterlere dair müktesebat, özellikle Avrupa Anayasası'nın bir sonucu olarak gelişmekte. Türkiye bu gelişimi yakından takip etmeli.

Türkiye Kıbrıs sorununun çözümü yönündeki çabalara destek verdi ve vermeye de devam ediyor; BM Genel Sekreteri'nin barış planında sunulan çözümü benimsedi. Avrupa Birliği Konseyi Haziran 2004'te Türkiye'yi AB ve 25 üyesi adına Komisyon'la Ankara Antlaşması'nın yeni üye ülkelerin katılımını da göz önünde bulundurarak uyarlanmasına ilişkin görüşmeleri sonuçlandırmaya çağırdı. Komisyon bu amaçla Temmuz 2004'te sunduğu gerekli değişiklikleri içeren taslak protokol konusunda Türkiye'den olumlu bir yanıt bekliyor. Yanı sıra, katılım müzakerelerinin, bütün AB üyesi ülkeleri kapsayan bir Hükümetlerarası Konferans çerçevesinde yürütüleceği vurgulanmalı.

İlerleme Raporu'nun vardığı sonuçların, yanı sıra Türkiye'nin üyeliğin diğer kriterlerini karşılamak hususunda kat ettiği ilerlemelerin tam dökümü, Ek: Türkiye Hakkındaki İlerleme Raporunun Sonuç Kısmı'nda (yan sayfada) bulunabilir.

3- Üyelik perspektifinden kaynaklanan konuların değerlendirilmesi
Türkiye'nin katılımı, hem AB hem de Türkiye için zorlu olacak; fakat iyi yürütüldüğü takdirde, her iki taraf için de önemli fırsatlar sunacak. Türkiye'nin üyelik perspektifinden kaynaklanan konular hesaba katıldığında, katılım için gerekli hazırlıkların önümüzdeki 10 yılda tamamlanacağı görülüyor. AB bu süreç boyunca gelişim gösterecek ve Türkiye'nin daha radikal şekilde değişmesi gerekecek. Müktesebat daha ileri boyutta gelişecek ve 27 veya daha fazla üyeli AB'nin ihtiyaçlarına cevap verecek. Bu gelişim, Türkiye'nin katılımına dair zorlukları ve fırsatları da önceden ortaya koyabilir.

Komisyon, AB'nin mevcut politikaları ve bilgisi temelinde, gelecek yıllardaki daha kapsamlı sonuçlar ve analizler bakımından aşağıdaki ana konuları tespit etmiştir:

Nüfusu, büyüklüğü, coğrafi konumu, ekonomik, güvenlik ve askeri potansiyelinin bir arada yapacağı etkilerden dolayı Türkiye'nin katılımı geçmişteki genişlemelerden farklı olacak. Bu etkenler Türkiye'ye bölgesel ve uluslararası istikrara katkıda bulunma yeteneği kazandırmakta. Katılım ihtimali, Türkiye ile komşuları arasındaki ikili ilişkilerin, AB'nin kuruluş ilkeleriyle uyumlu biçimde geliştirilmesine vesile olmalı. Bu bölgelere yönelik AB politikalarına dair beklentiler de, Türkiye'nin komşularıyla mevcut siyasi ve ekonomik bağları hesaba katıldığında, büyüyecek. Bu da bizzat AB'nin, geleneksel olarak istikrarsızlık ve gerilimlerle karakterize edilen bölgelerde (mesela Ortadoğu ve Kafkaslar) orta vadede güçlü bir dış politika aktörü haline gelme göreviyle nasıl başa çıkacağına bağlı olacak.

Türkiye halihazırda, mentalitelerin hızlı gelişimini de içeren radikal bir değişim sürecinden geçiyor. Mevcut dönüşüm sürecinin devamı herkesin çıkarına. Türkiye çoğunluğu Müslüman olan nüfusunun özgürlük, demokrasi, insan haklarına saygı ve temel özgürlükler, yanı sıra hukukun üstünlüğünü kucaklamasıyla önemli bir model ülke olacak.

Türkiye'nin AB'ye katılımının ekonomik etkileri olumlu olacak, fakat bu olumluluk, Türk ekonomisinin ortalama hacmine ve katılım öncesinde zaten var olan ekonomik entegrasyona bağlı olarak, nispeten sınırlı kalacak. Bu büyük ölçüde Türkiye'nin gelecekteki ekonomik ilerlemelerine bağlı olacak. Katılım müzakerelerinin başlatılması, Türkiye'nin makroekonomik istikrarını sağlama ve yatırım, büyüme ve sosyal kalkınmayı ilerletme yönünde gösterdiği çabalara yardım edecek.

Alt orta düzey gelire sahip bir ülke olarak Türkiye'nin katılımı, genişlemiş Avrupa dahilindeki bölgesel ekonomik farklılıkları, en son genişlemedekine benzer bir tarzda artıracak ve uyum politikasına yönelik büyük bir zorluğu gündeme getirecek. Türkiye yapısal fonlar ve uyum fonlarından uzunca bir süre önemli miktarda destek almaya hak kazanacak. Halihazırda yapısal fon desteğinden yararlanan üye ülkelerdeki bazı bölgeler, mevcut kurallar temelinde bu haklarını yitirebilir.

Türkiye'nin iç piyasaya entegrasyonu yararlı olacak. Ne var ki bu, sadece gümrük birliği çerçevesindeki mevcut yükümlülüklerin yerine getirilmesini değil, aynı zamanda ticari denetimin ve düzenleyici çerçevelerin güçlendirilmesi, yolsuzlukla mücadelenin artırılması ve adalet kurumlarının işleyişinin önemli ölçüde geliştirilmesi gibi daha koşut reformların yapılmasına bağlı.
Türkler, bugünkü AB sınırları dahilinde 3 milyonun üzerindeki nüfuslarıyla yasal olarak ikamet eden en büyük uyruk. Araştırmalar, Türkiye'nin katılımını takip etmesi beklenen göç hareketlerine dair çok çeşitli tahminler ortaya koymakta. AB emek piyasasının ciddi zararlar görmesini engellemek için uzun geçiş dönemleri ve kalıcı bir koruma şartı düşünülebilir. Bununla birlikte Türkiye'nin nüfus dinamikleri, yaşlanan AB toplumlarının dengelenmesine katkıda bulunabilir. Bu bağlamda AB'nin, gelecek 10 yıl içinde Türkiye'de eğitim ve öğrenime yönelik reformlar ve yatırımlar yapmakta büyük çıkarı var.

Tarım Türkiye'deki en önemli ekonomik ve toplumsal kesimlerden biri ve özel dikkat gösterilmesi gerekecek. Ortak tarım politikası içinde başarıyla yer alabilmesi için Türkiye'nin mümkün olan en uygun koşulları yaratacak kırsal kalkınma çabalarını sürdürmesi ve idari kapasitesini güncelleştirmesi gerekecek. Bir dizi tarımsal kesimi daha rekabetçi kılarak Türk çiftçilerinin önemli gelir kayıplarına uğramasını önlemek için Türkiye'nin uzun bir zamana ihtiyacı olacaktır. Mevcut politikalar uyarınca Türkiye, önemli miktarda desteğe hak kazanacak. Veterinerlik alanında, hayvanların sağlık durumunun iyileştirilmesi ve katılım sonrası ortaya çıkabilecek ciddi sorunların önüne geçmek için doğu sınırlarının denetlenmesi bakımından büyük çabaların harcanması gerekecek.
Türkiye'nin katılımı, AB'nin enerji kaynaklarına daha kolay ulaşmasını sağlayacak. Su kaynaklarının ve buna bağlı altyapının idaresi, muhtemelen AB'nin yeni bir politika geliştirmesini gerektirecek. Söz konusu kaynakların doğurduğu önemli sınır ötesi etkilerden dolayı, Türkiye'nin çevre, ulaştırma, enerji ve tüketici koruma alanlarında AB politikalarını iyi uygulamasının, bütün AB vatandaşları için yabana atılmayacak olumlu etkileri olacak.

AB'nin yeni uzun sınırlarının idaresi de bir başka önemli siyasi zorluk teşkil edecek ve hatırı sayılır yatırım gerektirecek. Göçün ve ilticanın denetlenmesi, yanı sıra örgütlü suç, terörizm, yasadışı göç ticareti, uyuşturucu ve silah kaçakçılığıyla mücadele, hem katılım öncesinde hem de sonrasında yakın işbirliği vasıtasıyla yürütülecek.

Türkiye'nin AB üyeliğinin bütçeye yapacağı etkiyi tümüyle değerlendirmek, ancak Türkiye ile mali müzakerelerin parametrelerinin, 2014 sonrası mali perspektifler bağlamında tanımlanmasıyla değerlendirilebilir. Türkiye'ye transferlerin doğası ve miktarı, AB'nin politikaları ve Türkiye ile müzakerelerde uzlaşılacak özel düzenlemeler, yanı sıra o dönemde belirlenen bütçe tahminleri, bilhassa toplam bütçe hacmi gibi bir dizi değişken etkene bağlı olacak. Bununla birlikte mevcut politikalar temelinde bütçe üzerinde doğuracağı etkilerin büyük olacağı açık.

Türkiye'nin katılımı AB kurumları açısından da hatırı sayılır etkiler yapacak. Avrupa Anayasası'nın getirdiği esaslar göz önüne alındığında, üye ülkelerin, özellikle de orta boyutlu ve büyük ülkelerin Avrupa Parlamentosu'ndaki sandalye sayıları önemli değişikliklere uğrayacak. Türkiye Konsey'de nüfusuyla orantılı olarak önemli söz hakkına sahip olacak ve bu durum, Konsey'in oylama sistemine de yansıyacak. Komisyon'un üye sayısının 2014'ten itibaren azaltılması planı göz önüne alındığında, Komisyon üzerindeki etki daha az önem taşıyacak.

4- Türkiye ile reform sürecinin ilerletilmesi
Reformların uygulanması, sürecin titizlikle takibini gerektiriyor. Özellikle işkenceye sıfır tolerans politikası, devam eden işkence vakalarının ortadan kaldırılması için Türk devletinin bütün kademelerinde kararlı bir çaba üzerinden uygulanmalı. Sivil toplumun daha da geliştirilmesi önemli. Siyasi reformun istikrar kazanması ve yaygınlaştırılması, aynı zamanda Güneydoğu'daki durumun normalleştirilmesi ve iyileştirilmesini gerektiriyor; sözgelimi sosyo-ekonomik durumu düzeltecek, yerlerinden edilmiş insanların geri dönüşünü sağlayacak ve Kürt azınlıkla diğer azınlıkların hak ve özgürlüklerden tam olarak yararlanmasına imkân verecek önlemler alınmalı. Gayrimüslim dini cemaatlere ve sendikal haklara mahsus sorunlarla ilgili daha ileri adımlar atılması gerekmekte.
AB, siyasi reform sürecinin devamlılığını ve geri döndürülemezliğini garanti altına almak için siyasi reformların gidişatını, Katılım Ortaklığı'nda reform sürecine dair belirlenen öncelikler temelinde, yakından takip etmeyi sürdürmeli. Komisyon, İlerleme Raporu'ndaki analizleri takiben, Katılım Ortaklığı'nın 2005 baharında gözden geçirilmesini önerir. Bu temelde, siyasi reformların sağlamlaştırılması ve yaygınlaştırılmasıyla ilgili 2005 sonundan başlayarak her yıl genel bir gözden geçirme yapılacak. Komisyon bu amaçla ilk raporunu Aralık 2005'te Avrupa Konseyi'ne sunacak. Reformların gidişatı, müzakerelerdeki ilerlemeyi de belirleyecek.
Komisyon, Avrupa Birliği Anlaşması ve Avrupa Anayasası uyarınca, özgürlük, demokrasi, insan haklarına saygı ve temel özgürlükler gibi AB'nin kurucu ilkelerine yönelik ciddi ve sürekli ihlal durumunda, müzakerelerin askıya alınmasını tavsiye eder. Konsey bu tür bir tavsiye hakkındaki kararını salt çoğunlukla alabilir.

Güçlendirilmiş siyasi diyalog ve düzenli izleme, katılım müzakerelerinin açılmasından sonra da devam etmeli. Bu süreç, geçmişte olduğu gibi, Komisyon'un sağladığı destekle el ele ilerleyecek. Ekonomik alandaki diyaloğun da, müktesebata ve AB dahilinde uygulanan ekonomik politika koordinasyonu yöntemlerine açık bir atıfla takip edilmesi gerekecektir.

AB son yıllarda geliştirdiği, kardeş şehirler ve TAIEX gibi araçlar temelinde, Türkiye'nin gerekli yasal ve gerçek ilerlemeleri sağlaması için verdiği desteği sürdürmeli. İlerleme Raporu ve Türkiye'nin öngörülen katılımıyla ortaya çıkan konuların değerlendirilmesi temelinde gözden geçirilecek Katılım Ortaklığı'nda vurgulanan önceliklere odaklanmak açısından, Türkiye için belirlenen katılım öncesi stratejisi güncelleştirilmeli. Güneydoğu'daki sosyoekonomik kalkınmanın üstesinden gelmek için somut inisiyatifler geliştirilmeli, bu amaçla birlik yardımının önemli bir kısmı Türkiye için seferber edilmeli.

AB'nin Türkiye'nin hazırlıklarına yönelik mali ve teknik desteği 2006'ya dek, Konsey'in Türkiye için Aralık 2001'de kabul ettiği katılım öncesi kurumlar üzerinden verilecek. Komisyon Konsey'e, Türkiye'nin 2007'den sonra yararlanacağı yeni bir katılım öncesi kurum oluşturulmasını önerir; bu kurum Phare, ISPA ve SAFARD gibi katılım öncesi kurumlar üzerine bina edilecek. Komisyon, bir sonraki mali perspektif bağlamında, Türkiye'ye aktarılacak yardım miktarlarının artırılmasını da önerir.

5- Katılım müzakerelerinin yürütülmesi için göstergeler
Yukarıda özetlenen değerlendirmeden, hem AB'nin hem de Türkiye'nin, Türkiye'nin AB'ye yumuşak entegrasyonunu sağlayacak koşulları yaratmak için önemli miktarda zamana ihtiyaç duyacağı açıkça anlaşılıyor. Söz konusu süre, sadece birliğin uyum ve etkinliğini korumakla kalmayacak, aynı zamanda Türkiye'yi kalkınma düzeyine uygun olmayabilecek politikaları uygulamak zorunda kalmaktan koruyacak.

Katılım müzakereleri, kararların oybirliği ile alınması gereken bir Hükümetlerarası Konferans çerçevesinde yürütülecek. Müzakereler için öngörülen çerçevenin, Türkiye'nin katılımına bağlı belli zorlukları yansıtması gerekecek. Müzakerelerin yürütülmesine dair kesin parametreler, müzakerelerin açılmasına dair karar alındıktan sonra, aşağıda belirtilen kapsamlı göstergeler üzerinden ayrıntılı biçimde belirlenecek.

Katılım müzakerelerinin resmen başlamasından hemen sonra Komisyon, müktesebatın açıklanması ve müzakereler sırasında doğabilecek sorunlara dair ön göstergelerin elde edilmesi için, müktesebata yönelik, tarama adı verilen kapsamlı bir deneme süreci oluşturacak. Müzakereler karmaşık olacak ve bir yandan Türkiye'nin müktesebatı uygulamak konusunda karşılaştığı zorlukları, diğer yandan da Türkiye'nin AB'ye uyumlu entegrasyonu için gereken koşulları yansıtacak. Ortak tarım ve uyum politikalarının Türkiye'deki uygulanışı buna verilebilecek iki örnek. Bir üçüncü örnek de şahısların serbest dolaşımıyla ilgili kurallar. Daha önceki genişleme dalgalarında olduğu gibi, muhtemelen önemli ve spesifik düzenlemeler yapılması, bazı alanlarda uzun geçiş dönemleri belirlenmesi gerekecek. Şahısların serbest dolaşımı konusunda kalıcı denetim düzenlemeleri düşünülebilir. Komisyon bu konularla ilgili somut bir yaklaşım sunmadan önce analizlerini müzakerelerin gidişatına göre gözden geçirecek.

Üyelik müzakerelerinin konusu, her biri belli bir politika alanını kapsayan, bir dizi kısma bölünecek. Komisyon, Türkiye'nin yeterince hazır olduğuna kanaat getirdiğinde, Konsey'e bu kısımların her biri için müzakerelere başlamasını tavsiye edecek. Ekonomik boyutu olan belli kısımlar açısından, işleyen bir piyasa ekonomisinin varlığı, müzakerelerin açılması için önkoşul sayılacak.
Her bir kısmın geçici olarak kapatılabilmesi ve açılabilmesi için gerekli dayanak noktalarının, her bir kısım için müzakerenin başlamasından önce tanımlanması gerekecek. Bu dayanak noktaları, yasal uyuma ve uygulamadaki tatmin edici ilerlemeye bağlı olabilir. Buna ek olarak, Katılım Ortaklığı'ndan ve Gümrük Birliği'nden kaynaklanan mevcut yasal yükümlülükler (bilhassa da müktesebatla ilişkili olanları), ilgili kısma yönelik müzakerelerin başlamasından önce yerine getirilmeli.

Müzakerelerdeki ilerleme, sadece Türkiye'nin AB'ye yakınlaşmasına dayanmayacak. AB'nin de kendisini hazırlaması gerekecek, zira AB Konseyi'nin de 1993'te belirttiği gibi, birliğin bir yandan Avrupa'nın entegrasyonunu sürdürürken yeni üyeleri sindirme kapasitesi, hem birlik hem de aday ülkelerin genel çıkarları bakımından göz önüne alınması gereken bir başka önemli husus. Türkiye'nin katılımıyla ilgili sunulan analiz, iç piyasa ile ilgili politikalar bakımından geniş ayarlamalar yapılmasına gerek olmayacağını vurgulamakta. Müzakereler, her zaman olduğu gibi, mevcut müktesebat üzerinden yürüyecek. Ne var ki Türkiye'nin katılımından önce müktesebata uyarlanması gereken belli noktalar kalabilir. Her durumda AB'nin, belli müzakere kısımlarının mali etkilerinin karşılanabilmesi için 2014 sonrası döneme yönelik mali perspektifini yeniden tanımlaması gerekecek. Türkiye'nin kendine özgü koşullarını yansıtan ayarlamalar gerekebilir. Sonuç olarak AB, Türkiye'nin üyelik perspektifinden kaynaklanan, sınırlar ve dış politika gibi konulara dair değerlendirmede belirtilen kritik alanlardaki politikalarını sağlamlaştırmak durumunda kalacak.
Türkiye'nin bütün müzakere sürecini başarıyla tamamlayabilmesi, esasen süregiden reformları kararlılıkla uyguladığını göstermesine bağlı. Müzakerelerin yürütülmesi ve katılım ihtimali, Türkiye'de daha ileri siyasi, sosyal, kültürel ve ekonomik reformlar yapılmasına katkıda bulunmalı. Nihai sonuç, Avrupa Parlamentosu'nun, AB üyesi ülkelerin ve Türkiye'nin onay ve desteğine ihtiyaç duyacak.

6- AB-Türkiye diyaloğunun güçlendirilmesi
AB-Türkiye ilişkileriyle ilgili bir dizi konuda diyaloğun güçlendirilmesi gereği açıkça ortada. AB için henüz aciliyet taşımayan çeşitli sorulara yanıt bulunması gerekmekte. Üye ülkelerle Türkiye'nin halklarını bir araya getirecek araçlar yaratılmalı ve bu çerçevede endişeler ve yargılar dürüst ve açık bir biçimde tartışılabilmeli. Bu kültürel, dinsel farklılıklar, göçle ilgili konular, azınlık haklarına dair kaygılar ve terörizmle ilgili diyaloğu da içermekte. Sivil toplum, AB tarafından hayata geçirilmesi gereken bu diyalogda en önemli rolü üstlenmeli. Komisyon, gelecekte böyle bir diyaloğun nasıl destekleneceğine dair öneriler sunacak.

7- Sonuç ve öneriler
Yukarıdakilerin ışığında Komisyon'un vardığı sonuçlar ve önerileri şöyle:

1) Türkiye, Katılım Ortaklığı belgesinde belirlenen önceliklerle uyumlu olarak son birkaç yıl içinde zorlu anayasal ve yasal değişiklikleri gerçekleştirerek siyasi reform sürecinde büyük bir ilerleme sağladı. Buna rağmen, Dernekler Kanunu, yeni Türk Ceza Kanunu ve Temyiz Mahkemeleri'ne ilişkin yasalar henüz yürürlükte değil. Ayrıca, Ceza Muhakemeleri Usul Kanunu, adli kolluk kuvveti teşkilatı kurulmasına ilişkin kanun ve Ceza İnfaz Yasası hâlâ kabul edilmeyi bekliyor.

2) Türkiye bu reformların hayata geçirilmesi için büyük çabalar harcamakta. Buna rağmen, uygulama daha da ileri götürülmeli ve genişletilmeli. Bu çaba özellikle, işkenceyle ve kötü muameleyle mücadelede uygulanan 'sıfır tolerans' yaklaşımıyla ifade özgürlüğü, din özgürlüğü, kadın hakları, sendika hakları ve azınlık haklarının uygulanmasına yönelik hükümlerin hayata geçirilmesinde sürdürülmeli.

3) Reformların uygulanması alanındaki genel görünüş ve Türkiye'nin 1. paragrafta dikkat çekilen çarpıcı yasal değişiklikleri dikkate alındığında Komisyon, Türkiye'nin gerekli siyasi kriterleri yerine getirdiğini düşünerek üyelik müzakerelerinin başlatılmasını önerir. Reform sürecinin geri dönülmezliği, bu sürecin özellikle temel özgürlükler alanında uygulanmasının, uzun bir süreçte teyit edilmesi gerekmektedir.

4) Bu aşamada üç sacayağından oluşan bir strateji izlenecek. Birincisi, özellikle Kopenhag Siyasi Kriterleri'nin uygulanmaya devam edilmesini sağlamak amacıyla Türkiye'deki reform sürecinin desteklenmesi için işbirliğinin sürdürülmesi olacak. Reform sürecinin geri dönülmezliğini ve sürdürülebilirliğini garanti altına almak için AB, siyasi reformları yakından izlemeye devam etmeli. Bu, Katılım Ortaklığı belgesi yeniden gözden geçirilerek ve gelecekte yapılacak reformlara ilişkin öncelikler belirlenerek yapılacak. Siyasi reform süreci, 2005 yılı sonundan başlamak üzere her yıl düzenli olarak gözden geçirilecek. Bu çerçevede, Komisyon ilk raporunu Aralık 2005'te Avrupa Konseyi'ne sunacak. Reformların hızı, müzakerelerdeki ilerlemeyi belirleyecek.

5) Komisyon, birliğin temellerini oluşturan özgürlük, demokrasi, insan hakları ile temel hak ve özgürlükler ve hukukun üstünlüğü ilkelerinin sürekli ve ciddi şekilde ihlal edilmesi halinde, AB Anlaşması ve Avrupa Anayasası çerçevesinde üyelik müzakerelerinin askıya alınmasını tavsiye edecek. Konsey böylesi bir tavsiye karşısında salt çoğunlukla karar alacak.

6) İkinci sac ayağı, Türkiye ile yapılacak üyelik müzakerelerine nasıl yaklaşılacağıyla ilgili. Üyelik müzakereleri, kararların oybirliğine dayalı olarak alındığı Hükümetlerararası Konferans çerçevesinde gerçekleştirilecek. Müzakereler karmaşık olacak. Müzakerelerin her maddesi için Konsey, maddenin geçici olarak kapatılması ve gerekli olduğu hallerde açılması için, yasal düzenleme ve müktesebatın uygulanmasına ilişkin değerlendirmeleri de kapsayacak şekilde dayanak noktaları koymalı. İlgili maddelerin görüşülmeye başlanması öncesinde, müktesebata uyum için gerekli olan yasal yükümlülükler tamamen yerine getirilmeli. Uzun geçiş dönemlerine ihtiyaç duyulabilir. Buna ek olarak, yapısal politikalar ve tarım gibi alanlarda belirli ayarlamalara ihtiyaç duyulabilir ve işgücünün serbest dolaşımı için ise kalıcı tedbirler düşünülebilir. Türkiye'nin üyeliğinin mali ve yapısal etkisi önemli olacak. AB, müzakereler tamamlanmadan önce 2014 yılı için mali perspektifini tanımlamak zorunda kalacak.

7) Üçüncü sacayağı ise, AB üyesi ülkeler ile Türkiye halklarını bir araya getirmek için güçlendirilmiş siyasi ve kültürel diyalog geliştirilmesine dayanmakta. Bu diyalogda sivil toplum en önemli rolü üstlenmeli ve bunun düzenlemesi de AB tarafından yapılmalı. Komisyon bu diyaloğun nasıl desteklenmesi gerektiğine ilişkin teklifler sunacak.

8) Komisyon, müzakere sürecinin Türkiye'deki reformların yönlendirilmesinde hayati önem taşıdığı konusunda ikna oldu. Doğası gereği bu süreç, sonucu daha önceden tahmin edilemeyecek açık uçlu bir süreç. Müzakerelerin ve onay sürecinin sonuçlarına bakılmaksızın, AB ile Türkiye arasındaki ilişkilerin, Türkiye'nin Avrupa değerlerine bağlı kalmasını garanti edeceğinden emin olunmalı. Türkiye'nin üyeliği, 50 yıllık Avrupa entegrasyonu sürecinde elde edilen kazanımlarla sorunsuz uyum için tamamen hazırlanma gerektirmekte.